„Obcy” będzie znany

17 września 2026

„Dzisiaj umarła mama. A może wczoraj, nie wiem” – brzmi obco? Już niedługo będzie brzmieć znajomo. „Obcy” Alberta Camusa zagości w kinach już 18 września i da się poznać każdemu odważnemu, kto przyjdzie na spotkanie z nim. Ostrzegamy: możecie poczuć się nie tyle obco, co odobcowani.

„L’Étranger” to jedna z najwybitniejszych francuskich powieści XX wieku, autorstwa Alberta Camusa. Historia opowiada o Meursaultcie, cichym urzędniku, którego rutyny nie jest w stanie zniszczyć nic, nawet śmierć własnej matki.

Kim jest „Obcy”?

Camus swoich bohaterów zwykle wkomponowuje w sytuację raczej tragiczną, zawiłą, często niezrozumiałą na pierwszy rzut oka. Nie inaczej jest w przypadku tej pozycji. Czytelnik spotyka zagubionego, nieczułego i zimnego Meursaulta, którego nie jest w stanie nic zachwiać. Śmierć, która spotyka jego matkę, staje się dla niego nudnym obowiązkiem. W końcu będzie musiał udać się na pogrzeb, co oznacza zachwianie porządku dnia.

Tak naprawdę te krótkie powieści Camusa nie potrzebują zbyt dużo fabuły. Nie o to w nich chodzi, aby czytelnik jedynie żył historią. Celem autora jest wywołanie uczuć, szoku, obrzydzenia, a może i zrozumienia. Bada ludzką duszę, przenika ją w całości, a fabuła jest jedynie dodatkiem, który ubiera analizę w ubranie złożone ze słów.

Ciekawe, jak film wejdzie w głowę Camusa. Zdaje się, że narrator powinien chodzić za Meursaultem krok w krok. Sztuką, i to trudną, jest wytłumaczyć coś, czego nieraz samemu się nie pojmuje. Bo jak wytłumaczyć widzowi, co oznacza według filozofa choćby to zdanie: „Ale przecież wszyscy wiedzą, że życie nie jest wcale warte trudu przeżywania”?

Egzystencjalny film?

Albert Camus znany jest przede wszystkim dzięki swojemu literackiemu i filozoficznemu dorobkowi, dlatego ekranizacja będzie dla jego twórczości niemałym krokiem ku nowoczesności. Świat odchodzi od słowa pisanego, a krótkie treści królują w rankingach oglądalności. Czy to z tego powodu twórcy zdecydowali się przenieść twórczość filozofa XX wieku na wielkie ekrany?

Filozofia egzystencjalna, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na istnieniu, bytowaniu i sytuacji człowieka w świecie. Egzystencjaliści rozprawiali nad nurtującymi ich tematami dotyczącymi moralności czy pytań ostatecznych. Kierkegaard rozważał lęk; czy indywiduum? Jean-Paul Sartre twierdził, że „egzystencja poprzedza esencję”. Natomiast Albert Camus badał w swoich dziełach problem absurdu, zderzając ludzką potrzebę sensu z obojętnością świata.

Jak więc tak wielkie myśli, raczej należące do literatury i filozofii dziejów, przenieść w sposób godny i wyczerpujący na coś więcej niż tylko słowo na papierze? Fani filozofa i zainteresowani egzystencjalizmem są niemałym wyzwaniem dla reżyserów. Od filmu egzystencjalnego oczekujemy głębi i przeżycia katharsis po wyjściu z sali kinowej.

Kochanek czarnej kawy i papierosów

Jesień kojarzy się z ponurością, deszczem, dobrą książką, ciepłym kocem i oczekiwaniem na zimę. To bardzo melancholijna pora roku. Wydaje się, że właśnie wtedy przychodzi idealny moment na wszystkie te pozycje, które latem wydawały się zbyt mroczne czy chłodne.

Algorytmy dla tak zwanych „jesieniar” przesiąknięte są serialami pokroju „Gilmore Girls”, ekranizacją „Stowarzyszenia Umarłych Poetów” czy właśnie najbardziej modnymi filozofami. Być może świat znowu wraca do romantycznego motywu książek zbójeckich, a może zwyczajnie przyszedł czas na powrót każdej z dziedzin, również i filozofii.

Nie raz na Instagramie pojawiają się edity z wykorzystaniem sylwetki Alberta Camusa, który w czarnym płaszczu, z papierosem w ręce i czarną kawą przemawia do nas, mówiąc po francusku. Trzeba przyznać, że idealnie wkomponowuje się w aurę jesiennego, trochę mrocznego wieczoru.

Może ta cała moda na filozofów: Camusa, Plath czy Kafkę skłoniła twórców do zainteresowania się ich dziełami i podjęcia próby zekranizowania któregoś z nich. Wydaje się, że właśnie tak się zadziało, bo „Szklany klosz”, autobiograficzna powieść Sylvii Plath, również przeżyje swoje odrodzenie. W 2027 roku powinna się odbyć premiera adaptacji, a w główną rolę Esther Greenwood wcieli się Billie Eilish. To niezwykłe połączenie, które może zapewnić utworowi jeszcze bardziej ponadczasowy wymiar.

Natomiast tej jesieni zakróluje „Obcy”, który ze swoją dziwnością, a także ponadczasowością może zadziwić niejednego z nas. François Ozon to jeden z najważniejszych współczesnych francuskich reżyserów. W jednej ze swoich wypowiedzi podkreślał, że film ma stać się hołdem dla klasycznego kina. Twórca produkcji stawia na minimalizm, oszczędne dialogi i czarno-białe zdjęcia, których zadaniem jest podkreślenie jeszcze większego zagubienia w poszukiwaniu sensu w absurdalnym świecie.

Zgubcie się w świecie Camusa i poznajcie „Obcego”, który już za moment przeżyje swoje odrodzenie.

Źródło grafiki: grafika własna z wykorzystaniem oficjalnego materiału promocyjnego filmu.

17 września 2026

Wspomnienie o ikonie

Lata 70. XX wieku to w Stanach Zjednoczonych czasy rewolucji – seksualnej, wzrost znaczenia ruchów pacyfistycznych, a w końcu także nadejście drugiej fali feminizmu. To już nie tylko walka o prawo do głosu, a realną równość w każdej sferze życia. Wynagrodzeń, dostępu do opieki medycznej, edukacji i rynku pracy. I wtedy właśnie świat dowiaduje się o Glorii Steinem, która obok Betty Friedan czy Belli Abzug, przewodzi rosnącym organizacjom feministycznym, organizuje protesty i nie boi się otwarcie mówić o prawie do aborcji. Ta niezwykła postać była aktywna aż do końca, który nastąpił 2 września w Nowym Jorku.

Czytaj dalej ➜