Dźwięk syreny, sekundy na ubranie munduru i wyjazd w nieznane. Obecne zajęcia, problemy i zmartwienia zostają w tyle, bo potrzebna jest pomoc. W rozmowie dla BUCa druh Jacek Iskra, prezes jednostki OSP Szydłowice, zdradza, jak wygląda codzienność na linii ognia, skąd druhowie i druhny czerpią siłę do walki z żywiołem i jak wielką cenę płacą się za ratowanie ludzkiego życia w czasie wolnym od pracy.
W małej wsi na Opolszczyźnie w Gminie Lubsza znajduje się jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, która nieprzerwanie od 1895 roku dba o bezpieczeństwo mieszkańców. Jednostka narodziła się jeszcze na terenach Kresów Wschodnich a po przymusowych przesiedlenia kontynuowała swoją działalność we wsi Szydłowice. Obecnie jednostka zrzesza druhów oraz druhny w każdym wieku, udowadniając, że wspólna pasja łączy pokolenia. O kulisach ochotniczej służby opowie prezes OSP Szydłowice – Jacek Iskra.
Jakie wymogi trzeba spełnić aby zostać strażakiem Ochotniczej Straży Pożarnej?
Warto tutaj rozróżnić samo członkostwo w OSP od możliwości wyjazdu do działań ratowniczych. Żeby zostać strażakiem-ratownikiem OSP i brać bezpośredni udział w akcjach, trzeba spełnić konkretne wymagania. Trzeba mieć ukończone 18 lat, posiadać aktualne badania lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych, być objętym wymaganym ubezpieczeniem,
odbyć szkolenie BHP oraz ukończyć z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe strażaka-ratownika OSP. Warto wyjaśnić, że nie chodzi tutaj o prywatne ubezpieczenie, które strażak musi sam wykupić. Obowiązek zapewnienia odpowiedniego ubezpieczenia strażakom-ratownikom OSP oraz kandydatom na strażaków-ratowników spoczywa na gminie.
Jednym z elementów przygotowania strażaka jest również przejście komory dymowej. To specjalny obiekt szkoleniowy, w którym strażak w aparacie ochrony dróg oddechowych pokonuje labirynt i różnego rodzaju przeszkody w warunkach mających odzwierciedlać działania podczas pożaru. Jest wysoka temperatura, zadymienie, ograniczona widoczność, migające światła i hałas. Wszystko wykonuje się w pełnym wyposażeniu i pod obciążeniem fizycznym.
Bardzo dobrze wspominam swoją komorę dymową. To ciekawe doświadczenie, bo dopiero w takich warunkach można zobaczyć, jak człowiek reaguje na zmęczenie, stres, temperaturę i ograniczoną widoczność.
Same formalności to jednak tylko początek. W tej służbie potrzebna jest odpowiedzialność, gotowość do nauki, umiejętność pracy zespołowej i świadomość, że alarm może przyjść w najmniej odpowiednim momencie. Wtedy zostawiamy swoje codzienne sprawy i jedziemy pomagać komuś, kto właśnie tej pomocy potrzebuje.
Co jest największym wyzwaniem w służbie OSP?
Moim zdaniem największym wyzwaniem jest gotowość i pogodzenie służby z normalnym życiem, a przede wszystkim z rodziną, pracą i codziennymi obowiązkami.
OSP tworzą ludzie, którzy normalnie pracują, prowadzą firmy, wychowują dzieci i mają dokładnie takie same obowiązki jak wszyscy inni. Tyle, że kiedy przychodzi alarm, trzeba być gotowym to wszystko na chwilę zostawić. Czasami w środku nocy musisz wyrwać się ze snu, przy okazji obudzić pół domu, ubrać się i jechać do
remizy. Nie wiesz, dokąd pojedziesz, co zastaniesz na miejscu ani kiedy wrócisz. Akcja może potrwać godzinę, ale może też trwać całą noc. A rano życie nie zatrzymuje się dlatego, że byłeś na akcji: dzieci trzeba zawieźć do szkoły, trzeba iść do pracy i wrócić do swoich obowiązków.
W czasach, kiedy praktycznie wszyscy narzekamy na brak czasu, strażak OSP musi znaleźć jeszcze czas dla innych ludzi. A służba nie kończy się przecież na wyjazdach. Żebyśmy mogli bezpiecznie i skutecznie działać, trzeba się szkolić, ćwiczyć, dbać o samochody i sprzęt, robić przeglądy, sprzątać i utrzymywać remizę w gotowości.
Jako prezes dodałbym do tego jeszcze jedno wyzwanie, czyli znalezienie na to wszystko pieniędzy. I chyba jest to jedna z najtrudniejszych, a zarazem najdziwniejszych części działalności OSP. Robimy rzeczy ważne dla bezpieczeństwa mieszkańców, a jednocześnie cały czas musimy szukać środków na ubrania specjalne, hełmy, wyposażenie, szkolenia, naprawy czy utrzymanie sprzętu. Pisanie wniosków, szukanie dotacji, rozmowy ze sponsorami: tego z zewnątrz praktycznie nie widać, a bez tego jednostka nie mogłaby się rozwijać.
Dlatego ogromne znaczenie ma też wsparcie naszych rodzin. One również ponoszą pewien koszt tego, że jesteśmy w OSP. Akceptują telefon w środku nocy, nagłą zmianę planów czy naszą nieobecność wtedy, kiedy akurat jesteśmy potrzebni gdzie indziej.
To chyba jest największe wyzwanie tej służby: mieć czas dla innych, nie zaniedbując przy tym własnej rodziny, pracy i życia, a jednocześnie cały czas dbać o to, żeby jednostka była gotowa do działania.
Czy pamiętasz swoją pierwszą akcję? Jakie emocje ci wtedy towarzyszyły?
Pamiętam bardzo dobrze. Moja pierwsza akcja związana była z powodzią w 2024 roku.
W gminie obowiązywał stan klęski żywiołowej. Noc, praktycznie żadnego ruchu na drogach. Wszyscy czekali na nadejście fali wezbraniowej i zastanawiali się, co przyniosą kolejne godziny. Pełniliśmy dyżury w remizie. Ledwo wróciłem do domu, kiedy dostałem telefon: „Zbieraj się, jedziemy na wał. Mamy twoje ubranie specjalne, będziemy po ciebie za trzy minuty”. Plecak z rzeczami potrzebnymi na wypadek dłuższych działań na plecy i po chwili pod domem zatrzymuje się nasz Star na niebieskich światłach. Wsiadam z tyłu i jedziemy.
Puste drogi, środek nocy. Ubieram się w samochodzie, jedziemy alarmowo, a niebieskie światło odbija się we wnętrzu jak stroboskop. Mamy do przejechania około 20 kilometrów, na wał na Odrze w miejscowości Stare Kolnie. Wtedy wydawało mi się, że ta droga trwa wiecznie.
Zgłoszenie dotyczyło możliwego przerwania wału przeciwpowodziowego. Ktoś zgłaszał również odgłos przypominający wybuch.
Dojeżdżamy. Samej wody praktycznie nie widać. Słychać za to potężny szum Odry i co jakiś czas uderzające o siebie drzewa i konary niesione przez nurt.
Ruszyliśmy pieszo sprawdzać wały i znajdujące się w nich przepusty. Kilka kilometrów marszu. Nad nami piękne, rozgwieżdżone niebo i księżyc, wokół cisza przerywana tylko szumem wezbranej rzeki. Ostatecznie alarm okazał się fałszywy. Kiedy dzisiaj o tym opowiadam, nadal mam ciarki. To była moja pierwsza akcja i chyba właśnie wtedy naprawdę zrozumiałem, czym jest ta służba.
Czy masz w swojej głowie wyjazd, który zostanie już z tobą na zawsze?
Tak, pierwszy pożar budynku mieszkalnego, w którym była ofiara śmiertelna. Są rzeczy, których nie da się później tak po prostu wyrzucić z pamięci. Zapach spalenizny, zniszczony dom, świadomość, że jeszcze chwilę wcześniej toczyło się tam normalne życie. Największe wrażenie zrobił na mnie spalony pokój dziecięcy. Zabawki, zeszyty, książki, czyli zwyczajne rzeczy, które nagle znalazły się w środku tragedii. Trudno przejść obok tego obojętnie. Podczas działań skupiamy się na zadaniu. Trzeba działać, nie ma czasu na analizowanie emocji. Później przychodzi moment refleksji. Uświadamiasz sobie, że w jednej chwili ktoś stracił bliską osobę, a pozostali mieszkańcy swój dom i dorobek życia. Ten dziecięcy pokój został mi w pamięci najmocniej. Myślę, że zostanie już na zawsze.
Co uważasz za najważniejsze w waszej służbie?
Najważniejsze jest dla mnie to, żeby mieszkańcy wiedzieli, że kiedy wydarzy się coś złego, ktoś przyjedzie im pomóc. OSP jest bardzo blisko swojej społeczności. Jedziemy do swoich sąsiadów, znajomych, czasami do ludzi, których mijamy codziennie na ulicy. To powoduje, że ta odpowiedzialność jest jeszcze bardziej odczuwalna. Dlatego najważniejsi są ludzie, zarówno ci, którym pomagamy, jak i strażacy tworzący jednostkę. Samochody, sprzęt i wyposażenie są niezbędne, ale bez wyszkolonych, odpowiedzialnych i
zaangażowanych ludzi nie mają żadnej wartości. Jako prezes chciałbym, żeby OSP Szydłowice była jednostką, której mieszkańcy ufają i o której wiedzą, że mogą na nią liczyć. Chciałbym też, żeby mieszkańcy czuli, że to jest ich jednostka, tworzona właśnie po to, żeby dbać o bezpieczeństwo naszej lokalnej społeczności.
Jak ważne w waszej pracy jest zaufanie i wzajemne wsparcie?
Jest absolutnie podstawowe. Od człowieka, z którym pracujesz w rocie [Rota strażacka – to podstawowy, dwuosobowy zespół ratowników, który wykonuje te same działania ratownicze lub gaśnicze], może zależeć twoje zdrowie i życie, ale również zdrowie i życie osoby, której jedziecie pomóc. W działaniach musimy sobie ufać. Każdy musi wiedzieć, że druga osoba wykona swoje zadanie i nie zostawi go w trudnej sytuacji. Ważne są też zwykła życzliwość, koleżeństwo i współpraca. Możemy się czasami nie zgadzać, możemy mieć różne charaktery i różne zdania. Kiedy przychodzi alarm, zostawiamy to wszystko w remizie. Wsiadamy do jednego samochodu i jedziemy wykonać wspólne zadanie.
Czy w waszej jednostce służą również kobiety? Jeśli tak, to jak wygląda ich udział w działalności OSP?
Oczywiście, że służą. Jeżdżą z nami do działań, szkolą się i uczestniczą w codziennym życiu jednostki. Dobrze, że są, bo wnoszą do jednostki również trochę innej energii. My, „superbohaterowie”, czasami jesteśmy tak śmiertelnie poważni, że zapominamy się nawet uśmiechnąć. One skutecznie nam o tym przypominają. A już całkiem poważnie, są pełnoprawną częścią naszego zespołu. W OSP liczą się zaangażowanie, umiejętności i odpowiedzialność, a nie płeć. Dziewczyny są z nami podczas działań i bardzo mocno wspierają również funkcjonowanie remizy oraz całej jednostki. Są po prostu częścią naszej strażackiej rodziny.
Jak układa się współpraca OSP z Państwową Strażą Pożarną?
Zazwyczaj bardzo dobrze. Ze względu na lokalizację często zdarza się, że OSP jest pierwsza na miejscu zdarzenia. Wtedy wykonujemy rozpoznanie, zabezpieczamy miejsce i rozpoczynamy działania. Po przyjeździe Państwowej Straży Pożarnej przekazujemy informacje o sytuacji i dalej działamy
wspólnie, zgodnie z decyzjami kierującego działaniem ratowniczym.
OSP coraz więcej ćwiczą i szkolą swoich ludzi, ale doświadczenie zawodowych strażaków jest dla nas bardzo cenne. Zawsze możemy się od nich czegoś nauczyć. Ostatecznie na miejscu zdarzenia napis „OSP” czy „PSP” na samochodzie ma drugorzędne znaczenie, bo mamy wspólny cel i musimy działać jak jeden zespół.
Czy wasza działalność jako strażaków ogranicza się tylko do udziału w akcjach ratowniczych?
Zdecydowanie nie. Wyjazdy alarmowe są tylko jedną częścią działalności OSP.
Bardzo zależy nam na pracy z mieszkańcami, szczególnie z dziećmi i młodzieżą. Pokazujemy im sprzęt, samochody, uczymy podstaw pierwszej pomocy, tłumaczymy, jak prawidłowo wezwać pomoc pod numerem 112 i jak zachować się w sytuacji zagrożenia.
Uczestniczymy w festynach i wydarzeniach organizowanych dla mieszkańców, organizujemy pokazy i spotkania. Chcemy pokazywać dzieciom, jak wygląda strażackie życie, ale również uczyć poprzez dobrą zabawę. OSP to nie tylko syrena, samochód i wyjazd do pożaru. To również działalność społeczna, edukacja i budowanie bezpieczeństwa na co dzień. Zależy nam, żeby remiza nie była dla mieszkańców zamkniętym budynkiem, który otwiera się tylko wtedy, gdy rozlega się alarm. Chcemy, żeby mieszkańcy wiedzieli, kim jesteśmy, znali nas i czuli, że jest to również ich jednostka.


