Każdego roku, w okolicach połowy kwietnia, Biblioteka Narodowa publikuje raport dotyczący stanu czytelnictwa w poprzednim roku. Jest to dokument, który zawiera informacje na temat źródeł czytanych książek, pozycji bibliotek, gatunków, które najchętniej się czyta, czy najpopularniejszych pisarzy. Najważniejsza statystyka dotyczy poziomu czytelnictwa w Polsce, który w 2025 roku wyniósł 41%. Oznacza to, że w 2025 roku co najmniej jedną książkę przeczytał właśnie taki procent osób.
Obecnie nie jest jeszcze dostępny pełny raport, który udzieliłby odpowiedzi na bardziej szczegółowe pytania. Jakie gatunki były najpopularniejsze w danych grupach wiekowych? Jakie są trendy czytelnicze? Wstępny raport dostarcza głównie statystyk dotyczących źródeł czytanych przez Polaków książek czy też popularności pisarzy. Kto w tym roku okazał się zwycięzcą?
Czy to jeszcze zaskoczenie?
W 2017 roku na szóstym miejscu. W 2018 już na podium. Od 2019 nieprzerwanie zdobywa tytuł najpoczytniejszego pisarza w Polsce. Jest to Remigiusz Mróz, który triumfował i w tegorocznym zestawieniu. Jest on wskazywany jako najpopularniejszy polski pisarz wszech czasów, a zarazem najbogatszy. Ma na swoim koncie listę książek, która zbliża się już powoli do 100 pozycji, a na kolejne wydania nie każe czekać długo. Jest on bowiem swego rodzaju fenomenem na rynku wydawniczym – w jednym roku pojawia się nawet sześć jego nowych książek.
Oprócz Mroza na podium znaleźli się także Stephen King i Henryk Sienkiewicz. Pierwszy z nich jest nazywany „królem grozy” i cieszy się międzynarodową sławą dzięki swoim thrillerom, horrorom i kryminałom. Obecny jako aktywny pisarz już od lat 70 XX. wieku, autor wielu nagród i inspiracja dla niezliczonych adaptacji filmowych. Twórca tak kultowych postaci, jak Jack Torrance, clown Pennywise czy Carrie. Drugi jest z pewnością znany wszystkim uczniom, a w szczególności maturzystom. Od lat w badaniach Biblioteki Narodowej polscy klasycy pojawiają się dość wysoko w zestawieniach, ponieważ badanie obejmuje osoby od piętnastego roku życia.
Między tymi najpopularniejszymi w zestawieniu znalazło się jeszcze 24 pisarek i pisarzy, którzy również cieszyli się uznaniem czytelników. Wśród nich można wymienić klasyków, takich jak Bolesław Prus, George Orwell czy Stefan Żeromski. Pojawia się także reprezentacja pisarzy kryminałów – Katarzyna Bonda, Harlan Coben, B.A. Paris. Nie zabrakło również debiutantów listy – Sławek Gortych, Małgorzata Sobczak, Ewa Woydyłło.
Do bibliotek i księgarni
Jednym z wniosków raportu jest wzrost znaczenia bibliotek publicznych jako źródła czytanych książek. W 2025 roku 19% badanych stwierdziło, że to właśnie biblioteka była miejscem ich zetknięcia z literaturą. Jeśli spojrzymy jednak na dane z poprzednich lat, a nie tylko z 2024 roku, zobaczymy pewną tendencję, która nie jest aż tak optymistyczna, jak w założeniach BN. W 2019 roku odwiedzanie bibliotek publicznych deklarowało 18% społeczeństwa. Potem nastąpił feralny rok 2020 i pandemia covid-19. Tym samym udział bibliotek spadł do 15% i osiągnął swój historyczny najniższy wynik w 2022 roku – 12%. Teraz możemy mówić o powrocie i dążeniu do poziomu sprzed 2019, marząc o latach 90., kiedy większość książek była wypożyczana.
Księgarnie to najczęściej wskazywane źródło książek – deklaruje to 43% badanych. Biblioteka Narodowa nie prowadzi dokładniejszych statystyk w tym obszarze, choć mogłoby to pokazać, jak rzeczywiście wygląda sytuacja polskich księgarń, zwłaszcza tych niewielkich. Takie dane zebrane zostały w 2024 roku przez Bibliotekę Analiz w raporcie „Kondycja polskiego sektora książkowego”. Ogólne wnioski z niego płynące można podsumować w kilku tezach. Polski rynek zdominowany jest przez wielkie wydawnictwa, które powoli „zjadają” te mniejsze. Cena za jedną książkę w ciągu ostatnich piętnastu lat wzrosła niemal dwukrotnie. Małe księgarnie to już powoli rzadkość, wypierana przez graczy, takich jak Empik i oczywiście księgarnie internetowe.
Czy może być lepiej?
Stabilizacja w poziomie czytelnictwa z jednej strony budzi optymizm, z drugiej jednak stawia pytanie – co można jeszcze zrobić, by zachęcić do czytania? I czy tyle nie wystarczy? 41% to dobry wynik. Jeśli zagłębimy się jednak w statystyki, okazuje się że regularnych czytelników mamy znacznie mniej. Siedem i więcej książek w 2025 roku przeczytało zaledwie 7% Polaków. Dodatkowo przepaść między liczbą czytających kobiet a mężczyzn z roku na rok się pogłębia. Biblioteki wracają do łask, ale wydają coraz więcej by zapewnić atrakcyjną ofertę. Lektury szkolne dominują wybory czytelnicze młodych.
Trudno jest oczekiwać szybkiego rozwiązania tego problemu, ponieważ jest bardzo złożony. Jednocześnie cieszymy się, gdy Polacy czytają w ogóle. Z drugiej strony coraz rzadziej sięgają po literaturę piękną, reportaż, na czym w zatrważającym tempie zyskuje kryminał. Biblioteka Narodowa nie bada też gustów najmłodszych, tych poniżej piętnastego roku życia, a to przecież oni są wręcz zmuszani do czytania w szkołach. Czy największym problemem jest tu spadająca uwaga młodych i ich zanurzenie w świecie cyfrowym? Czy może jednak mechanizm przymuszania do lektur szkolnych, które z roku na rok stają się coraz mniej aktualne i przystępne językowo? A może tak zniechęcają wszechobecny brak czasu i drożyzna na księgarskich półkach? Mimo tych wszystkich alarmujących pytań warto być pełnym optymizmu, że być może w 2026 roku więcej osób sięgnie po książkę i stanie się regularnym czytelnikiem.
Źródło zdjęcia: Freepik


